fbpx

Udar mózgu – rola czasu w przebiegu choroby

bhp wypadek przy pracy
Wypadek przy pracy – obowiązki pracodawcy, czyli dlaczego warto zrobić szkolenie BHP
Grudzień 4, 2019
Zadławienie – Pierwsza Pomoc
Styczeń 13, 2020

Choroby naczyniowe ośrodkowego układu nerwowego są jednym z głównych problemów zdrowotnych społeczeństwa XXI wieku, według niezadowalających prognoz statystycznych co szósty dorosły mieszkaniec globu dozna w swoim życiu udaru mózgu. Udar niedokrwienny mózgu jest jednostką chorobową, która stanowi jeden z najpoważniejszych problemów współczesnego ratownictwa medycznego jak i medycyny.

Pierwsze doniesienia na temat „udaru” zawdzięczamy Hipokratesowi (460-370 p.n.e.), który do opisu objawów takich jak paraliż używał słowa apopleksja (co dosłownie z języka gr. oznacza „powalony przez przemoc”) (inne tłumaczenie „uderzony piorunem”)
W XIX wieku uznanym leczeniem udaru mózgu były „upusty krwi”, zwracając tym samym uwagę na korelację pomiędzy wystąpieniem udaru mózgu a wysokim ciśnieniem tętniczym krwi. Wiek XX to czas ugruntowania wiedzy na temat udaru mózgu: patomechanizmów, leczenia, profilaktyki oraz szeroko pojętej diagnostyki.

Rozpoznanie udaru mózgu

Wystąpienie ostrego incydent mózgowo-naczyniowy jest zawsze stanem bezpośredniego zagrożenia życia, bez względu na stopień nasilenia występujących objawów klinicznych. Udar mózgu niezależnie czy krwotoczny czy też niedokrwienny to proces, który ma dynamiczny przebieg i stabilizacja stanu chorego następuje dopiero po 4–5 dobach od czasu wystąpienia incydentu chorobowego. W początkowej fazie zachorowania, zaobserwować można słabo nasilone objawy deficytu neurologicznego. Jednak objawy te mogą ulec gwałtownej progresji w kolejnych godzinach lub też dniach trwania incydentu. Występujące w leczeniu udaru niedokrwiennego mózgu okno terapeutyczne jest wąskie. Sformułowanie to oznacza, iż optymalny czas na podjęcie decyzji o włączeniu leczenia trombolitycznego obejmuje pierwsze 4,5 godziny od momentu wystąpienia objawów choroby. Dlatego tak ważne jest szybkie i prawidłowe rozpoznanie objawów chorobowych, szybkość udzielenia pomocy medycznej. Czynniki te są jednymi z najważniejszych ogniw łańcucha przeżycia i rokowania pacjenta po udarze mózgu jak i jego późniejszej sprawności funkcjonalnej. Najlepiej sytuację tę obrazuje sformułowanie : „Czas to mózg”. Niezwykle istotnym elementem przeżycia pacjenta jest szybkie rozpoznanie objawów i niezwłoczne podjęcie aktywnego działania ratunkowego

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 1970 roku udar mózgu to szybko rozwijające się objawy ogniskowego (albo uogólnionego) zaburzenia czynności mózgu, trwające dłużej niż 24 godziny lub do zgonu, niespowodowane inną przyczyną niż naczyniowa. W 1965 roku przyjęto określenie „przemijający napad niedokrwienia mózgu” (transient ischemic attack – TIA), które kilkanaście lat wcześniej zaproponował wybitny amerykański neurolog C. Miller Fisher. TIA oznacza takie same zaburzenia neurologiczne jak w udarze, ale ustępujące całkowicie w ciągu 24 godzin (najczęściej trwają 2–15 min). Kryterium czasu pozwala na różnicowanie udaru od TIA.

Niepokojące statystyki udarów mózgu

W populacji osób dorosłych udar mózgu jest z jedną najważniejszych przyczyn trwałej niesprawności i zgonów z powodów sercowo-naczyniowych oraz istotnym czynnikiem wzrostu wydatków na rzecz ochrony zdrowia. Rocznie na świecie udar mózgu dotyka 15 milionów osób, z czego blisko 1/3 chorych umiera w ciągu roku od zachorowania.
W samych Stanach Zjednoczonych co roku odnotowuje się ponad 795 tysięcy incydentów neurologicznych będących następstwem świeżego bądź ponownego zjawiska udaru mózgu . W świetle tych doniesień udar pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów z powodu chorób neurologicznych i chorób układu krążenia.

W Polsce zapadalność na udar mózgu szacowana jest na około 175/100 000 u mężczyzn i 125/100 000 u kobiet, choć dane te mogą być zaniżone z powodu niedostatecznie częstego prawidłowego rozpoznawania udaru.
Polska nadal należy do krajów o jednym z najwyższych wskaźników śmiertelności w przebiegu udaru mózgu, a liczba osób dotkniętych ostrymi incydentami mózgowo-naczyniowymi może sięgać nawet 90 000 chorych/rok. Poważne konsekwencje społeczne i ekonomiczne udaru mózgu są pogłębiane przez niekorzystne zmiany demograficzne i starzenie się populacji.
Udar mózgu może wystąpić na skutek zahamowania przez zakrzep dopływu krwi do mózg lub pęknięcia naczynia krwionośnego i uniemożliwienia dopływu krwi do mózgu. Dlatego też klasyfikowany jest na dwie grupy: udar mózgu krwotoczny i udar mózgu niedokrwienny.

Udar niedokrwienny oznacza nagłe, ogniskowe naczyniopochodne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (mózgu, siatkówki lub rdzenia kręgowego) potwierdzone obecnością ogniska udarowego w badaniach neuroobrazowych lub utrzymywanie się objawów ogniskowych ponad 24 godziny przy wykluczeniu innych przyczyn zaburzeń neurologicznych. Zakrzep dużej tętnicy (doprowadzającej krew do mózgu) najczęściej spowodowany jest miażdżycą naczyń krwionośnych.
Udar krwotoczny, zwany również nieurazowym krwotokiem śródmózgowym, powstaje wskutek rozerwania naczynia mózgowego, powodując wynaczynienie krwi w obrębie mózgowia. Najczęściej stanowi powikłanie nadciśnienia tętniczego, zwykle przebiega gwałtownie.

 

 

TIA tyczy się również udaru mózgu. Pojęcie to oznacza wystąpienie niedokrwiennego udaru mózgowego (lub też może bardziej ściśle – przejściowego niedokrwienia tkanki nerwowej) którego objawy wycofują się całkowicie w ciągu krótkiego czasu, zazwyczaj w ciągu kilku, kilkunastu minut. Zakłada się, że czas trwania tych objawów może maksymalnie wynosić 24 godziny. TIA jest często bagatelizowany przez osoby, które tego doświadczają, tymczasem stanowi wyraźny wskaźnik kłopotów ze zdrowiem, jakie w przyszłości mogą doprowadzić do powstania pełnego udaru.

Modyfikowalne czynniki ryzyka udaru mózgu to te, na które możemy wpływać działaniami medycznymi oraz pozamedycznymi, w tym przede wszystkim zmianą stylu życia. Działania medyczne obejmują farmakoterapię oraz leczenie operacyjne (udrażnianie zwężonych tętnic szyjnych i zabiegi w zakresie anomalii naczyniowych), a także zalecenie pacjentowi zmiany trybu życia, sposobu odżywiania czy zaprzestania stosowania używek. Do grupy najbardziej istotnych czynników ryzyka udaru mózgu poddających się leczeniu farmakologicznemu zalicza się: nadciśnienie tętnicze, choroby serca, cukrzycę, dyslipidemie, zaburzenia krzepnięcia.
Ryzyko udaru mózgu jest wyższe wśród pacjentów ze stwierdzoną miażdżycą naczyń poza-mózgowych (choroba niedokrwienna serca, przebyty zawał serca, miażdżyca tętnic obwodowych) w porównaniu do populacji ogólnej. Miażdżycowe zwężenie tętnic domózgowych jest istotnym czynnikiem ryzyka udaru. Szczególnie jeżeli światło tętnicy jest zwężone więcej niż w 70%.
W następnej kolejności do poważnych czynników ryzyka udaru mózgu zalicza się migotanie przedsionków, będące najczęstszą przyczyną udarów kardiogennych. Rzadziej spotyka się zaburzenia krążenia mózgowego w przebiegu wad serca, kardiomiopatii, zapalenia wsierdzia czy nieprawidłowości zastawek.

Sprawdź również: Szkolenia pierwszej pomocy Lublin

Cukrzyca stanowi niezależny czynnik ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu, zwiększając to ryzyko dwukrotnie. Dotychczas nie potwierdzono, czy ścisła kontrola stężenia glukozy we krwi może skutecznie zapobiec wystąpieniu udaru.
W profilaktyce udarów mózgu kluczowe znaczenie ma poprawa stylu życia. Do najważniejszych czynników ryzyka udaru, które można modyfikować w tym zakresie należą: palenie tytoniu oraz masa ciała.
Wyniki badań wykazały, że palenie tytoniu jest silnym, niezależnym czynnikiem chorób naczynio­wych, w tym także udaru mózgu (zarówno niedokrwiennego, jak również krwotocznego). Osoby palące papierosy są ponad dwukrotnie częściej narażone na ryzyko udaru.
Badania epidemiologiczne wykazały, że wzrost masy ciała (na skutek diety wysokotłuszczowej oraz ze względu na niską aktywność fizyczną) jest bezpośrednio związany z wyższym ryzykiem udaru mózgu. Znaczna większość pacjentów obciążona jest więcej niż jednym czynnikiem ryzyka udaru mózgu, które niejednokrotnie współistnieją ze sobą. Dlatego też istotną rolę odgrywa profilaktyka udaru mózgu zarówno u osób, które dotychczas udaru nie przebyły (profilaktyka pierwotna), jak i w populacji pacjentów po przebytym incydencie udarowym (profilaktyka wtórna).

Pierwsza pomoc w przypadku wystąpienia udaru mózgu

Do najczęstszych objawów rozwijającego się udaru można zaliczyć :
1. osłabienie lub niesprawność jednej kończyny, obu kończyn po tej samej stronie ciała
2. zaburzenia / utrata czucia w obrębie jednej lub obu kończynach
3. zaburzenia widzenia ( podwójne widzenie, zamazany obraz )
4. trudności w rozumieniu mowy, doborze słów, artykulacji, czytaniu
5. dezorientacja czasowo-przestrzenna
6. zaburzenia pamięci
7. trudności w przyjęciu i utrzymaniu postawy pionowej
8. zaburzona asymetria twarzy ( opadający kącik ust )

 

 

Postępowanie i pierwsza pomoc dla osoby, u której podejrzewamy udar mózgu powinno wyglądać następująco:
• Wezwij pogotowie ratunkowe dzwoniąc na 999/112.
• Nie podawaj osobie nic do picia ani jedzenia.
• Jeśli osoba jest przytomna, ułóż ją w komfortowej pozycji.
• W przypadku utraty przytomności zastosuj ułożenie w pozycji bezpiecznej – osoba powinna leżeć na boku, mając równocześnie drożne drogi oddechowe, czyli głowę odchyloną do tyłu.
• Sprawdź czy osoba oddycha. Gdyby doszło do utraty przytomności i zatrzymania oddechu rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO)
• Przed przybyciem pogotowia przygotuj, jeśli jest to możliwe dokumentację medyczną i listę przyjmowanych leków.
• Ustal możliwie najdokładniej godzinę pojawienia się pierwszych objawów udaru mózgu, utraty przytomności i przekaż ją ratownikom.

Następstwa udaru mózgu

W większości przypadków następstwa udaru mają znaczący wpływ na sprawne i samodzielne funkcjonowanie chorego. Zależne są one od stanu zdrowia pacjenta przed udarem, a także od topografii i wielkości ogniska niedokrwiennego. Jeżeli ciśnienie krwi lub poziom cukru nie zostaną uregulowane, dochodzi do powstania coraz to nowych obszarów niedokrwienia i pogłębienia się stanu niesprawności pacjenta. Do najczęściej spotykanych następstw udaru niedokrwiennego zalicza się niepełnosprawność poudarową, obejmującą różnego rodzaju zaburzenia ruchowe. Pojawiają się: niedowłady (osłabienie siły mięśniowej), problemy z utrzymaniem równowagi czy pionizacją ciała. Bardzo powszechne jest wzmożone napięcie mięśniowe oraz zaburzenia czucia powierzchownego i głębokiego. Pacjenci często skarżą się na różnego rodzaju bóle, ciężkie do zlokalizowania i opisania, które bardzo utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Kolejnym istotnym następstwem przebytego udaru niedokrwiennego jest otępienie. Najczęściej w okresie do trzech miesięcy po przebytym udarze u chorego pojawiają się problemy ze skupieniem uwagi, wycofanie, problemy ze wzrokiem, brak orientacji przestrzennej oraz inne podobne zaburzenia. W większości przypadków nie stwierdza się problemów z pamięcią.
Jeżeli w trakcie przebytego udaru niedokrwiennego dojdzie do uszkodzenia obszaru mózgu odpowiadającego za mowę, u pacjentów rozwija się afazja. Głównie objawia się ona brakiem zdolności do wypowiadania pojedynczych słów, wyrazów oraz pełnych zdań. Mowa chorego staje się bełkotliwa i całkowicie niezrozumiała. Pacjent może mieć także problem z rozumieniem wypowiedzi innych. Występują także kłopoty z pisaniem, liczeniem oraz czytaniem.
U chorych z przebytym udarem mózgu obserwowane są również zaburzenia psychiczne (np. depresja, apatia, zmienność nastrojów). Ich główną przyczyną jest uszkodzenie mózgu powstałe w przebiegu udaru.

Źródło :
1. The European Stroke Organisation (ESO) Executive Committee and the ESO Writing Committee Guidelines for Management of Isc1haemic Stroke and Transient Ischaemic Attack 2008. Cerebrovasc. Dis. 2008; 25: 457–507
2. Kwolek A., Rehabilitacja w udarze mózgu, wydanie I, Rzeszów, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2009
3. Diener H.C., Forsting Michael: Udar mózgu, wyd. Urban & Partner, Wrocław 2004, s. 2-31
4. Fix J.D.: Neuroanatomia, wyd. Urban & Partner, Wrocław 1997, s. 8-16
5. Majkowski J. (red.): Udary naczyniowe mózgu diagnostyka i leczenie, wyd. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998, s. 13-161
6. Sobolewski P. Wprowadzenie. W: Sobolewski P., Woj­czal J. (red.). Leczenie trombolityczne ostrego udaru niedokrwiennego mózgu. Od teorii do praktyki. Wy­dawnictwo Czelej, Lublin 2013; 12–24.
7. Ryglewicz D., Milewska D. Epidemiologia udaru mó­zgu. W: Mazur R., Książkiewicz B., Nyka W.M. (red.). Udar mózgu w praktyce lekarskiej. Via Medica, Gdańsk 2010
8. Mazur R, Książkiewicz B, Nyka W.M, Udar mózgu w praktyce lekarskiej. Via Medica, Gdańsk 2004; 53–55.
9. Sacco R.L., Kasner S.E., Broderick J.P. et al.: An updated definition of stroke for the 21st century: a statement for healthcare professionals from the American Heart Association/American Stroke Association, „Stroke” 2013; 44: 2064‒2089
10. Mazur R., Świerkocka-Miastkowska M., Udar mózgu ‒ pierwsze objawy, „Choroby Serca i Naczyń” 2005; 2 (2): 84‒87
11. Władysiuk M., Szmurło D., Kostrzewska K., Adamski J. et al., Koszty pośrednie w ocenie technologii medycznych – metodyka, badanie pilotażowe i rekomendacje, HTA Consulting, Warszawa 2014

1 Comment

  1. Karolina pisze:

    Bardzo przydatny artykuł, pare lat temu moja ciocia miała udar i bez podstawowej wiedzy nie mieliśmy pojęcia co się z nią dzieje. Dopiero pogotowie rozpoznało objawy i szybko zawieźli ciocie do szpitala. A przecież te kilka objawów, które są opisane w artykule może rozpoznać każdy. Dzięki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *